آشیقلار و آذربایجان فولکولور موسیقی سی2

موسیقی ملل تورک (خصوصا آذربایجانی ها) و نیز رقص های دسته جمعی و انفرادی آنها از ممتازترین موسیقی و ایده آل ترین رقص های دنیا به شمار میرود.

اکثر کارشناسان بزرگ موسیقی آذربایجانی آن را به سه دسته تقسیم می کنند:

موسیقی ملی (ترانه ها و آهنگ های رقص )

ملی- حرفه ای ( آشیق)

شفاهی – حرفه ای ( دستگاه های موغامی اصلی- موغام های دارای فرم کوچک- موغام های ضربی)

حال بررسی موسیقی ملی – حرفه ای یا همان آشیق:

هنر موسیقی آشیق از نظر مضمون و محتوی قهرمانی – رزمی- موضوعات تغزلی و کلاسیک و... و نیز به علت داشتن خصوصیات سنتی از یک طرف آفرینش حرفه ای را تشکیل می دهد ولی از نظر ساختار یک هنر فولکوریک است.

جز اصلی این نوع موسیقی ساز یا قوپوز جزو اولین آلات موسیقی جهان به شمار می رود. این ساز یکی از بهترین و منحصر به فردترین سازهاست که اختصاص به ملت تورک دارد و در هیچ نکته ای از دنیا بجز نزد ملل تورک نواخته نمی شود.

ریشه این کلمه از مصدر قوپماق به معنای کنده شده است و خود قوپوز به معنای کنده شده از درخت می باشد.

شیوه ی نواختن این ساز در بین سایر سازها منحصر به فرد است به طوریکه نوازنده با حالات خاصی آن را بر بالای سینه ی خود نگه داشته و می نوازد. برخی قدمت این سازها را حتی به هفت هزار سال قبل از میلاد نسبت می دهند.

قوپوز علاوه بر اینکه به طرز خاصی نواخته می شود نوازنده آن دارای ویژگی های خاصی نیز است.او علاوه بر نوازندگی خواننده آهنگ ساز و سراینده ی ترانه هایش نیز است. صدای دلنشین آن ها در طول سالیان متمادی آرامش بخش دل های بیقرار و مردمان این سرزمین بوده و در عروسی ها و عشق ها و دردها و رنج ها و نیز حتی در جنگ ها همدم این مردم بوده است.

اولین باری که از قوپوز سخن به میان آمده ( بصورت کتبی) داستان های دده قورقود می باشد و دده قورقود نیز به عنوان اولین اوزان مطرح است.

از دیگر نوازندگان این ساز می توان به کوراوغلی-آشیق جیران-آشیق علعسگر-که در کتاب های تاریخی قید شده اند اشاره کرد.

علاوه بر ساز که رکن اصلی موسیقی آشیقی است در برخی مناطق و اغلب در روستاها بالابان همراه با قاوال آشیق را درهنر یاری می رسانند. بر اساس گفته های آشیق های برجسته و اساتید موسیقی این نوع موسیقی 72-73 آهنگ دارد. البته امروز این آهنگ ها به 130 تا 140 آهنگ نیز فزونی یافته است. این آهنگ ها به سه گروه تقسیم می شوند که هر یک ویژگی های مخصوص و نوع نوازندگی خاصی را می طلبد.

یوخاری هاوالار: این آهنگ ها از پرده ی چهارم به بالا نواخته می شوند و نوازنده را خسته نمی کنند.

اورتا هاوالار: این آهنگ ها مابین شاه پرده ی بالا و پرده ی چهارم و شاه پرده ی میانی (پرده ی نهم)   نواخته می شوند.  

آشاغی هاوالار: این آهنگ ها در پرده ی پایین تر از شاه پرده ی میانی نواخته می شوند. این ها به علت زیل بودن باعث خستگی می شوند.