شیخ صفی الدین اورموی پدر موسیقی آذربایجان

در تاریخ همیشه مردانی وجود داشته اند که با وجود این که مقام و منزلتشان بسیار بلند و رفیع بوده اما همواره در طول تاریخ از ان ها یاد نشده و یا حداقل کمتر یادشده .یکی از این مردانی که با وجود این که جایگاهی بسیار رفیعی در دنیا دارد اما همواره( لااقل برای ما) گمنام بوده است کسی نیست جز یکی دیگر از فرزندان اذربایجان یعنی شیخ صفی الدین اورموی.

عبدالمومن بن يوسف بن فاخر صفي الدين اورموي معروف به شيخ صفي الدين اورموي دانشمند، موسيقيدان و خوشنويس برجسته ، در سال 613 هجري قمري دراورميه (آذربايجان) به دنيا آمد و در كودكي به بغداد رفت.
در بغداد او در دربار خلیفه کار می کرد و در همان جا نواختن عود را فرا گرفت و در اين حرفه قابليت وي بيش از خط (خوشنویسی) بود.
وی اولین بار اصوات موسیقی را از حالت سماعی به صورت مکتوب دراورده است.
 آنچه نام صفي‌الدين را براي هميشه در تاريخ موسيقي زنده نگاه مي ‌دارد دو اثر گرانقدر او به نام «رساله شرفيه» و «الادوار» است.البته کتاب الادوار او اخیرا به زبان تورکی هم چاپ شده است.  اثر ديگري به نام «في‌العلوم العروض و القوافي و البديع» داشته كه خوشبختانه مانند دو اثر او در موسيقي مصون از حوادث باقي مانده است. كتاب‌هاي صفي‌الدين اورموي براي كساني كه بعد از او در موسيقي كار كرده‌اند حكم مأخذ و مرجع را داشته است.
 صفي‌الدين هنگامي كه در اصفهان بوده است يك نوع عود به نام «نزهت» و نوعي سنتور به نام «مُغني» نيزساخته است.
از شاگردان او نیز می توان به سهروردی اشاره کرد که چند سال در خدمت او شاگردی کرده است.
گفته اند «شيخ صفي الدين اورموي» با نواختن عود در« كاظيم داشي» اورميه هلاكوخان را به آرامش و خونسردي فرا خوانده است. شيخ صفي الدين اورموي پس از 80 سال زندگي پربار در گذشت اما هنوز اطلاع دقيقي از محل دفن او وجود ندارد اما در بعضي منابع امده است كه وي در گورستان سرخاب تبريز به خاك سپرده شده است.

اما در اینجا سوالی که وجود دارد این است که چرا باید فردی به این شایستگی و بزرگی که از افتخارات نه تنها اذربایجان و نه تنها شرق بلکه افتخاری است برای جهان اینچنین از افکار ملت اذربایجان بیگانه باشد؟
امیدوارم در آینده ای نزدیک که فرزندانمان زبان تورکی را در مدارس خواهند آموخت با اسطوره های تورک نیز که در بین ان ها این فرزند تورک اورمو نیز وجود دارد بیشتر اشنا شوند و همواره وقتی که اسم و نام ملت تورک به میان می اید از ته دل و با افتخار به تورک بودن خود بنازند.

 

(میرزا حسن رشدیه) مردی که پر پر شدن زبان مادریش را ندید

شاید امروز کمتر کسی نام میرزا حسن تبریزی یا همان میرزا حسن رشدیه را شنیده باشد یا با کارها و آثار او آشنا باشد. خب این عمل طبیعی است ودلیل واضحی برای ان وجود دارد چون همانطور که از اسمش پیداست او اهل تبریز بوده و اگر اهل تبریز باشد مطمئنا او تورک خواهد بود و همانطور که همه می دانند سیاست دولت بر این است که شخصیت ها و افراد برجسته ی غیر فارس (مخصوصا تورک ها) را به انزوا بکشند تا مبادا تورک ها به وجود چنین افرادی افتخار کنند و ان ها را الگو و سرمشق خود قرار دهند!
میرزا حسن رشدیه در محله چرنداب تبریز به دنیا امد. میرزا حسن پس از رسیدن به سن رشد به مکتب خانه رفت اما در ان زمان نه تنها از مکتبخانه چیزی یاد نمی گرفتند بلکه بسیار مورد ازار و اذیت قرار می گرفتند.
میرزا حسن بعد از ان تصمیم گرفت تا به بیروت برود و بعد از ان با اموختن علوم و فنون مختلف تصمیم گرفت تا به استانبول در ترکیه برود و بعد از دیدن مدارس و اموزشگاه های انجا به ایروان رفته و اولین مدرسه به سبک نوین را در قفقاز برای بچه های مسلمان انجا بنیان نهاد.
در همان مقطع کتاب (وطن دیلی)را به تورکی چاپ کرد.    گفته اند کتاب وطن ديلی او تا سال 1917 – 1918 م. / 1296 – 1297ش. در همه مدرسه های مسلمانان قفقاز و تورکستان کتاب اول ابتدايی بوده است.
او سپس به تبریز امد و پس از تحمل سختی های فراوان توانست اولین مدارس به سبک نوین را در تبریز و تهران تاسیس کند که در ان به زبان های تورکی و فارسی تدریس می شد.
حال این سوال وجود دارد که در کشوری که بنیان گذار مدارس امروزی ان یک فرد تورک بوده و او در ان زمان توانسته زبان تورکی را در مدارس رسمی کند و ان را به فرزندان تورک این ملت بیاموزد چرا نباید حالافرزندان تورک از اموختن زبان مادریشان محروم باشند؟
دوستان و ای کسانی که قلبتان برای آذربایجان می تپد این را بدانید که اگر فرزندان ما نتوانند زبان مادریشان را بیاموزند خیانت بزرگی در حق انان کرده ایم.
اما این را بدانید که ملت بزرگ تورک بزودی این خواسته را عملی خواهد کرد و زبان تورکی(نه این زبانی که امروزه وجود دارد) را برای فرزندان این اب و خاک خواهد اموخت.